Grypa i objawy grypy

Strona informacyjna

Grypa jest chorobą zakaźną znaną prawdopodobnie od około XIV w. Liczne jej nazwy uległy zmianom. Opisyeana była jako choroba niemicka, włoska, rosyjska, francuska itp. W okresie po pierwszej wojnie nazywana hiszpanką. Używana jest równiez nazwa łacińska inflienza. Nazwa grypy pochodzi prawdopodobnie od frncuskiego „agripper”, cooznacza chwytać, łapać, złapać.
Pierwsze wzmianki o grypie pochodzą z 412 roku p.n.e., ale wirus grypy po raz pierwszy został wyizolowany dopiero w 1933 roku. W 1918 r. miała miejsce światowa epidemia grypy zwanej hiszpanką, w wyniku której zmarło od 25 do 40 milionów ludzi. Milion osób zmarło wskutek grypy azjatyckiej w 1957 r. a 700 tysięcy podczas epidemii grypy „Hong-Kong” w 1968 r.

Grypa jest to ostra, zaraźliwa choroba układu oddechowego, przebiegająca z gorączką, bólami głowy i mięśni oraz osłabieniem. Występuje w postaci ognisk miejscowych, epidemii, pandemii, najczęściej w okresach jesiennych. Grypa może stanowić zagrożenie dla życia!

Co wywołuje grypę
Grypę wywołują wirusy, czyli drobnoustroje, które zobaczyć można tylko przez mikroskop elektronowy, powiększając dziesiątki i setki tysięcy razy. Wirus grypy żyje i rozmnaża się wyłącznie w komórkach wyścielających drogi oddechowe. Podczas kaszlu i kichania wirusy wydostają się na zewnątrz, przez pewien czas utrzymują się w powietrzu i stwarzają niebezpieczeństwo zakażenia  niebezpieczeństwo zakażenia dla otoczenia, prawdopodobnie wirusy wydostają się na zewnątrz podczas mówienia. Wyodrębniono dotychczas kilka typów wirusa grypy a ponadto zaobserwowano znaczną zmienność budowy wirusa, grypy, niestety, niestety wyklucza możliwość uzyskania trwałej odporności na zakażenie po przechorowaniu grypy, czyli możliwe jest wielokrotnie zarażenie i przechorowanie. Utrudnia to zastosowanie skutecznych szczepien ochronnych przeciwko grypie, gdyż nie wiadomo jaki typ wirusa wywoła kolejna fazę zachorowań. Grypę wywołują wirusy A i B tworzące jeden rodzaj i wirus C rodzajowo odmienny , wszystkie wchodzą w skład rodziny Orthomyxoviridae. Wirusy grypy mają wielkość od 80 do 120 uq.  Oznaczenie przynależności poszczególnych wirusów grypy wykonuje się na podstawie charakterystyki antygenowej i nukleoproteiny i antygenu białka podstawowego. Poszczególne szczepy są oznaczone zgodnie z miejscem pochodzenia, numerem izolatu, rokiem izolacji i podtypem. Wirusy grupy A, B i C morfologicznie są podobne, mają cztery antygeny.

Z czego zbudowane są wirusy grypy
Wszystkie znane dotychczas wirusy maja wspólne cechy budowy.

  • wirus składa się z kwasu nukleinowego i białek
  • w skład bardziej złożonych wirusów wchodzą: lipidy, węglowodany, aminocukry
  • zawierają tylko jeden z dwóch kwasów nukleinowych
  • dzielą się na dwie grupy:wirusy zawierające RNA i DNA

Kwasy nukleinowe są podstawowa częścią każdego wirusa, ponieważ to właśnie z nimi związane są cechy dziedziczne wirusa.

  • kwasy nukleinowe wirusa chronione są od wpływów zewnętrznych otoczką białkową, która składa się z dużej ilości jednakowych cząsteczek białkowych

Wzajemne oddziaływanie wirusa i komórki można podzielić na następujące stadia:

  • przeniknięcie wirusa do wnętrza komórki
  • synteza składowych części wirusa
  • kompozycja lub formowanie cząsteczki wirusa
  • opuszczanie komórki organizmu przez wirusa


Jak rozmnażają się wirusy

Wirusy mogą rozmnażać się tylko wewnątrz komórek roślinnych, zwierzęcych, ludzkich. Te organizmy sa dla nich niezbędne. Podobnie jak pasozyty do ich przetrwania jest niezbędny inny organizm, który ponosi straty z ich obecności.

Jak dochodzi do zakażenia

  • źródłem zakażenia jest chory człowiek
  • zakażenie organizmu następuje drogą kropelkową z cząstkami śliny lub śluzu
  • przez dotyk

Po wniknięciu wirusa do drug oddechowych następuje etap namnażania. Wirus przylega ściśle do nabłonka dróg oddechowych za pomocą, specjalnym wypustkom, następnie wnika do komórek nabłonka, które uszkadza rozmnażając się. Taki uszkodzony nabłonek jest bardzo pdatny na różnego rodzaju zakażenia bakteryjne i grzybicze.

GRYPA  JAK SIĘ ZACHOWAĆ W CZASIE ZAGROŻENIA ŚWIATOWĄ PANDEMIĄ I ZAPOBIEGAĆ ZACHOROWANIOM

Grypa to zakaźna choroba układu oddechowego, którą wywołuje wirus grypy typu A, B lub C należący należący do grupy RNAwirusów z rodziny Orthomyxoviridae. Wykazuje on zdolność zakażania komórek nabłonka dróg oddechowych  nosa, gardła, tchawicy i oskrzeli.

Wirus grypy został odkryty i wyizolowany od ludzi w roku 1933 przez trzech naukowców: Wilsona Smitha, Christophera Andrewsa i Patricka Laidlawa. Popłuczyny z jamy nosowogardłowej chorych na grypę ludzi, zostały wprowadzone do nosa fretek, które zostały w ten sposób zarażone grypą, a następnie wyizolowano od nich wirusa grypy ludzkiej. Dwa lata wcześniej w 1931 roku Richard Shope z Instytutu Patologii Porównawczej Rockefellera w Princeton, odkrył wirusa grypy świń i udowodnił, że nie jest to bakteria lecz wirus.

Wirus to informacja genetyczna w postaci kwasu RNA lub DNA, która znajduje się w otoczce białkowej, nazywanej kapsy dem. Kompletna cząstka wirusowa to wirion. Posiada on zdolność selektywnego przyłączania się do receptora komórek gospodarza. Wirusy są bezwzględnymi wewnątrzkomórkowymi pasożytami, które przenoszą się od gospodarza do gospodarza, zakażają go i replikują się w jego komórkach, wykorzystując ich zawartość do tworzenia wirusów potomnych. Z powodu niewielkich rozmiarów (20200 nm) można je zobaczyć wyłącznie za pomocą mikroskopu elektronowego.

Wirus grypy typu A jest najbardziej aktywny. Jego cząsteczka jest pleomorficzna  w formie kulistej przypomina kasztan z kolcami o średnicy około 80120 nm, natomiast formy wydłużone osiągają długość do 1000 nm. Masę wirusa grypy ocenia się na 178200 x 10 000 000 daltonów. Lipidowa otoczka wirusa pochodzi z błony komórkowej gospodarza  w jej wnętrzu znajduje się białko matrycowe M, które otacza osiem fragmentów nukleoproteiny. Nukleoproteina składa się z białka N i kwasu RNA, zawierającego materiał genetyczny wirusa. W wirionie wirusa występują ponadto 3 białka polimerazy PA, PB1 i PB2, które odpowiadają za replikację i transkrypcję RNA.
W otoczce lipidowej wirusa grypy typu A znajdują się dwa białka powierzchniowe: hemaglutynina i neuraminidaza. Podział oparty o typ hemaglutyniny i neuraminidazy jest uznanym systemem nomenklaturowym wirusa grypy A, który zaleca WHO (Światowa Organizacja Zdrowia):

• hemaglutynina (HA)  stanowi około 25 % białka wirusowego występuje 16 podtypów HAH1,H2, H3 najczęściej zakażają ludzi;

•neuraminidaza (NA)  stanowi 711% białka wirusowego występuje 9 podtypów NA NI i N2 są obecne w wirusach atakujących ludzi.

Lipidowa otoczka wirusa grypy A i B zawiera około 400 wypustek (spikes) hemaglutyniny i około 100 neuraminidazy. Kolce te wystają z otoczki wirusa na około 12 nm. Natomiast wirus grypy C posiada tylko jeden typ kolca  jest to glikoproteina, która pełni równocześnie funkcje obu glikoprotein wirusa typu A i B równomiernie pokrywając powierzchnię cząsteczki wirusa.

Hemaglutynina przypomina kształtem pręt (rod) o szerokości około 5 nm, zbudowany z 3 płaszczyzn rozszerzających się przy końcu zewnętrznym. Jest trimerem, który składa się z dwóch regionów: pierwszy to 3 pasma zwinięte w spiralę o długości 7,6 nm, natomiast drugi, znajdujący się na szczycie pręta, jest kulisty i zawiera miejsca wiązania z receptorami komórek gospodarza oraz zmienne determinanty antygenowe  skierowane przeciw nim przeciwciała neutralizują wirusa, są one istotnym składnikiem szczepionki przeciw grypie. Monomer hemaglutyniny kodowany przez 4 segment RNA, jest syntetyzowany jako pojedynczy polipeptyd, a następnie podlega podziałowi posttranslacyjnemu.
Cząsteczka hemaglutyniny zostaje rozdzielona po zakażeniu komórki gospodarza w wyniku podziału polipeptydu HA na HA1 i HA2, z równoczesnym usunięciem peptydu sygnałowego  proces ten warunkuje infekcyjność cząsteczki wirusa, wirus z nierozdzieloną hemaglutynina nie posiada zdolności zakażania komórek.

Hemaglutynina wykazuje następujące właściwości biologiczne:
powoduje zlepianie erytrocytów;
umożliwia łączenie się wirusa z krwinkami czerwonymi gospodarza;
umożliwia adsorpcję wirusa do receptora komórkowego;
odpowiada za połączenie wirusa z komórką  poprzez fuzję osłonki wirusa z błoną komórkową powoduje integrację osłonki wirusowej z błoną komórkową gospodarza;
powoduje wniknięcie wirionu do cytoplazmy komórki gospodarza i uwolnienie jego zawartości, co ułatwia penetrację zakażonej komórki.

Neuraminidaza tworzy na powierzchni kapsuły wirusa wypustkę w kształcie grzybka (mushroom). Jest to glikoproteina o budowie tetramerycznej, której głowa (head) ma kształt pudełka (box) o wymiarach 9x9x5 nm, składa się z czterech półpłaszczyzn utworzonych przez kuliste podjednostki z centralnie położoną nóżką (stalk). Neuraminidazę tworzy pojedynczy polipeptyd kodowany przez 6 segment RNA, bez podziału posttranslacyjnego i bez odłączania peptydu sygnałowego. Natomiast w wirusie grypy typu B 6 segment RNA koduje dwie glikoproteiny NA i NB  jest to cecha różniąca te typy wirusów.

Neuraminidaza wykazuje zdolność oddzielania reszty kwasu sialowego od łańcucha węglowodanowego. Umożliwia to oddziaływanie na nieswoiste inhibitory znajdujące się w otoczeniu wirusa, a także separację wirionów wirusa grypy od substancji o charakterze śluzowatym.

Neuraminidaza wykazuje następujące właściwości biologiczne:
zwiększa ruchliwość wirusa w środowisku śluzu pokrywającego nabłonek migawkowy dróg oddechowych;
ułatwia wnikanie wirusa do komórki gospodarza;
umożliwia uwolnienie dojrzałych wirionów z zakażonej komórki na drodze pączkowania;
•jest potrzebna do dalszego rozprzestrzeniania się wirusa w zakażonym organizmie;
•    zapobiega aglutynacji wirusów w wyniku działania jego własnej hemaglutyniny poprzez eliminację kwasu sialowego z części węglowodanowej syntetyzowanych glikoprotein wirusowych HA i NA.

Leki stosowane w leczeniu grypy  Tamiflu (Oseltamivir) oraz Relenza (Zanamivir) to inhibitory neuraminidazy wirusa A i B  hamują uwalnianie replikowanych wirusów grypy z zakażonych komórek, co ogranicza progresję choroby i zmniejsza ryzyko powikłań pogrypowych. Powinny być podane jak najwcześniej, największą skuteczność obserwuje się w pierwszych 36 godzinach infekcji. Ich stosowanie jest jednak obarczone pewnym ryzykiem  ostrzeżenia o możliwych skutkach ubocznych stosowania leków przeciwgrypowych opublikowało 3 lata temu CDC  Amerykańskie Centrum Kontroli Chorób.
Należy podkreślić, że inhibitory neuraminidazy selektywnie blokują proces replikacji wirusa grypy, co łagodzi przebieg choroby i skraca czas jej trwania, ale nie wykazują działania w stosunku do innych wirusów, które wywołują infekcje grypopodobne. Dlatego przed ich podaniem powinna być wykonana diagnostyka grypy, co zapobiegnie ich nadużywaniu i powstawaniu możliwej lekooporności. Zestaw do szybkiej diagnostyki immunofluorescencyjnej umożliwia ocenę 7 wirusów: wirusa grypy A, B, C, parainfluenzy 13, adenowirusów i wirusa RSV, co daje możliwość badania tzw. zespołu oddechowego.

Cykl replikacyjny wirusa przebiega w kilku etapach:

Adsorpcja, przenikanie i odsłonięcie
adsorpcja to oddziaływanie pomiędzy kapsydem wirusowym lub osłonką a receptorami, które znajdują się na błonie cytoplazmatycznej zakażonej komórki. Wirus jest wchłaniany do wakuoli na drodze endocytozy lub przenika w wyniku fuzji osłonki wirusowej z błoną plazmatyczną. Odsłonięcie jest wynikiem działania proteaz komórkowych, które otwierają kapsyd wirusa.
Transkrypcja i translacja  transkrypcja zachodzi w wyniku działania enzymów komórkowych, enzymów kodowanych przez wirusa oraz białek pomocniczych. Transkrypcja może być kontrolowana przez ilość syntetyzowanych cząsteczek mRNA. Enzymy kodowane przez wirusy kontrolują proces powstawania kwasu nukleinowego. Białka, które są efektem translacji mogą podlegać modyfikacjom potranslacyjnym  cięcie proteolityczne, glikozylacja, fosforylacja.
Dojrzewanie, składanie i uwalnianie podjednostki kapsydu są składane z utworzonych wcześniej podjednostek strukturalnych. Osłonka jest dołączana do kapsydu w trakcie pączkowania wirusa przez błony jądrowe lub plazmatyczne.

Aby przetrwać w warunkach naturalnych wirusy wymagają dużej populacji wrażliwych gospodarzy i skutecznego sposobu przenoszenia się między nimi. Dla wirusa grypy najczęstszą drogą wnikania i opuszczania jest układ oddechowy. Wniknięcie wirusów przez wdychanie powoduje zakażenie i namnażanie ich w komórkach nabłonka dróg oddechowych. Wirusy, które zostały zreplikowane w drogach oddechowych, opuszczają organizm gospodarza w czasie kaszlu i kichania, a następnie drogą kropelkową przenoszą się na kolejnych gospodarzy.

Przebieg infekcji wirusowej zależy od różnych czynników, takich jak:
wiek;
odporność;
stan fizjologiczny organizmu gospodarza.

Kolejne fazy infekcji wirusowej:
19.wystąpienie zespołu chorobowego;
20.usunięcie wirusa w wyniku działania układu odpornościowego;
21.wyzdrowienie.
W walkę z wirusami włącza się cały układ odpornościowy  wirusy reagują specyficznie z limfocytami B i T, ważną rolę spełnia również niespecyficzna odpowiedź immunologiczna  interferon, komórkizabójcy (NK  natur al Miler).

Podczas procesu replikacji wirusy wytwarzają białka strukturalne i niestrukturalne, które są obce dla gospodarza. Mogą one indukować powstawanie przeciwciał odpornościowych oraz odpowiedź cytotoksyczną limfocytów T. Obecność innych białek, nie włączonych do reakcji immunologicznej, jest wykorzystywana w testach diagnostycznych. Najmniejsza część cząsteczki wirusa, która posiada właściwości antygenowe, nazywana jest epitopem.

Pierwsza linia obrony przed wirusami to interferony, naturalne komórki zabójcy, odpowiedź śluzoworzęskowa oraz makrofagi. Po 710 dniach występuje odpowiedź cytotoksyczną limfocytów T, a po nieco dłuższym  czasie  działanie  przeciwciał
pierwotne przeciwciała należą głównie do klasy IgM, częściowo do klasy IgG, wtórna odpowiedź immunologiczna jest związana z przeciwciałami IgG. Wtórna odpowiedź immunologiczna występuje prawie natychmiast. Przeciwciała wytwarzane przez limfocyty B, wspomagane przez komórki pomocnicze T4, reagują specyficznie z miejscami antygenowymi na powierzchni wiriona, neutralizując zakaźność wirusa. Cytotoksyczne limfocyty T rozpoznają antygeny i uruchamiają lizę zakażonych komórek. Rozpoznawanie antygenu przez przeciwciała jest specyficzne i determinowane molekularną strukturą antygenu  prowadzi to do indukcji specyficznej odpowiedzi limfocytów.

Osoby, u których występują zaburzenia pracy układu immunologicznego, są bardziej narażone na infekcje wirusowe, niż osoby z prawidłowo działającym układem odpornościowym. Przykładem jest wirus HIV, który powoduje nabyty niedobór układu immunologicznego. Może to być również wtórne obniżenie odporności w wyniku stosowanych leków (polekowe)  immunosupresja, sterydoterapia. Niektórzy ludzie rodzą się z defektami genetycznymi, które powodują wrodzone upośledzenie czynności układu immunologicznego.
Układ genotypowy ABO ma wpływ na odporność przeciwwirusową (dr D’Adamo)
grupa B ma najsłabszy system obronny przed wirusem grypy typu A (H3N2) i niewiele skuteczniejszy przed A (H1N1). Dlatego wśród ludzi o tej grupie krwi szczególnie ważna jest profilaktyka przeciwgrypowa.
Niedożywienie powoduje ogólny spadek odporności organizmu. Niektóre składniki diety mają istotne znaczenie dla funkcjonowania układu immunologicznego, nawet niewielki niedobór tych substancji może spowodować istotny spadek odporności. Przykładem biopierwiastka o wyraźnym działaniu immunologicznym jest cynk.
Niedobory cynku powodują obniżenie aktywności tumuliny (hormon uwalniany z grasicy) oraz zmniejszenie biosyntezy interferonu 7 (INFy), interleukiny 2 (IL2) i czynnika martwicy nowotworu (TNFa). Cynk warunkuje prawidłową aktywność limfocytów TH1 i cytotoksyczne działanie komórek NK (natural killers). Ma również wpływ na prawidłową ilość limfocytów cytotoksycznych CD8+ i CD73+. Obniżenie poziomu cynku w surowicy prowadzi do obniżenia odporności typu komórkowego, zależnej od działania limfocytów Thl, T CD8+ i komórek NK, która odpowiada w organizmie za eliminację komórek zakażonych patogenami wewnątrzkomórkowymi.
Dodatkowym czynnikiem, który powoduje korzystny wpływ cynku na układ immunologiczny, jest jego działanie antyoksydacyjne. Cynk zapobiega zużywaniu się witaminy E, stabilizuje strukturę błony komórkowej, zmniejsza biosyntezę endogennych wolnych rodników, a także wpływa na działanie dysmutazy ponadtlenkowej (zewnątrzkomórkowy enzym antyoksydacyjny). Suplementacja cynku u niedożywionych dzieci z krajów rozwijających się, zmniejszyła częstość występowania biegunek i zapaleń płuc.

Wirus grypy typu A jest główną przyczyną zachorowań na grypę  zakaża ludzi i wiele gatunków zwierząt: świnie, konie, ptaki, ssaki wodne (foki, wieloryby). Zachorowania na grypę typu A często przybierają formę epidemii i pandemii.

Wirus grupy B zakaża wyłącznie ludzi, zachorowania mają nieco łagodniejszy przebieg. Grypa B najczęściej ma formę endemiczną, epidemie mogą występować co około 3 lata.

Wirus grypy C występuje u ludzi i świń. Zakażenia wirusem C są bardzo częste i na ogół bezobjawowe.

Wirus grypy łatwo może przekraczać barierę między gatunkową.

W populacji dzikich kaczek masowo występuje  nosicielstwo  wirusa  grypy
replikuje się on w enterocytach śluzówki jelit, bez objawów chorobowych. Wirusy są wydalane z odchodami i mogą występować w wodzie, w której żyją dzikie ptaki  jeziora, stawy, rzeki.

Receptory komórek nabłonka dróg oddechowych świń mogą bezpośrednio wiązać nie tylko wirusa grypy świń, ale również ludzkich i ptasich. Wynika to z budowy receptorów nabłonka dróg oddechowych, z którymi łączy się wirus grypy w pierwszej fazie choroby. Wirusy ptasie mają zdolność łączenia się z sialooligosacharydami, w których kwas Nacetyloneuraminowy i galaktoza są połączone wiązaniem 2,3a (NA2,3aGal). Wirusy ludzkie wykazują zdolność łączenia z receptorami, w których wiązanie 2,6a łączy kwas Nacetyloneuraminowy i galaktozę (NA2,6aGal). Ekspresja obu receptorów Na2,3aGal i Na2,6aGal na powierzchni nabłonka dróg oddechowych świni powoduje, że możliwe są międzygatunkowe zakażenia różnymi typami wirusa. Podwójna infekcja dwoma typami wirusa u gospodarza pośredniego, którym jest świnia, stwarza korzystne warunki do wymiany materiału genetycznego między różnymi typami wirusa grypy. Jeżeli komórka jest zakażona więcej niż jednym szczepem wirusa, wtedy wirusy potomne w wyniku procesu wymiany materiału genetycznego, mogą posiadać całkowicie odmienne zestawy genów  nazywamy to genetyczną reasortacją.

W organizmie świń może zachodzić proces wymiany segmentów genomów różnych typów wirusa, co ułatwia mutacje wirusa grypy i powstawanie szczepów pandemicznych  dlatego świnia jest nazywana biologicznym mikserem.

W około 25% populacji świń stwierdza się zakażenie wirusem świńskiej grypy  najczęściej wirusem A (H1N1) lub A (H3N2). Uważa się, że doszło do międzygatunkowej transmisji wirusa ptasiego na organizm świni  znaczne podobieństwo wirusów ptasich i świńskich powoduje, że wirusy świńskie są nazywane avianlike  podobne do ptasich. Hodowla świń jest popularna na całym świecie, jednak południowe Chiny są szczególnym miejscem, gdzie bardzo łatwo wirusy grypy mogą być przenoszone między organizmami ludzi, świń i ptaków. Wielkie hodowle świń i ogromne przeludnienie tego obszaru ziemi przyczyniają się do tego, że właśnie tam powstało wiele szczepów pandemicznych.
Wirus grypy wykazuje niezwykłą zdolność do mutacji, co powoduje jego biologiczną zmienność i występowanie wielu różnych odmian. Następujące mechanizmy prowadzą do zmian molekularnych wirusa grypy:
22.mutacje punktowe  „dtyft” antygenowy  ślizg antygenowy  punktowa mutacja genów, której następstwem jest zmiana sekwencji aminokwasów i niewielka modyfikacja hemaglutyniny i neuraminidazy  występuje regularnie podczas cyklu replikacji wirusa;
23.genetyczna reasortacją  „shift” antygenowy  przeskok antygenowy  efekt wymiany segmentów genów kodujących hemaglutyninę i neurarninidazę, co prowadzi
do powstawania szczepów pandemicznych;
24.cząsteczki defektywnointerferujące;
25.rekombinacja RNA.

Ciągłe zmiany antygenowe wirusa grypy powodują, że trudno stworzyć skuteczną szczepionkę przeciw grypie. Nawet zmiana jednego aminokwasu w wyniku punktowej mutacji, powoduje destrukcję wiązania pomiędzy hemaglutyniną lub neuraminidazą a przeciwciałem monoklonalnym. Szczepionki przeciw grypie muszą więc być systematycznie modyfikowane. Pomimo ogromnych wysiłków naukowców nie udało się w pełni zapanować nad grypą przez szczepienia ochronne, tak jak w przypadku innych chorób wywoływanych przez RNAwirusy (np. wścieklizna, choroba HeinegoMedina, różyczka).

Przeskoki antygenowe wirusa grypy typu A występują co 1040 lat, wirusy grypy typu B i C nie podlegają takim zmianom, co prawdopodobnie wynika z braku rezerwuaru zwierzęcego w przyrodzie. Rezultatem przeskoków antygenowych jest powstawanie nowych pandemicznych podtypów wirusa grypy typu A, w których następuje istotna zmiana antygenów powierzchniowych  hemaglutyniny i neuraminidazy.

Przyczyny występowania przeskoków antygenowych wirusa grypy A:
pojawienie się nowych wirusów, które zawierają segmenty genomu różnych szczepów wirusa;
ponowne pojawienie się starego szczepu wirusa grypy;
bezpośrednia mutacja, która wpływa na zmianę specyficzności gospodarza.

Największe ryzyko powstawania nowych zmutowanych wirusów grypy powoduje:
hodowla świń w wielkich stadach;
możliwy kontakt świń z ptakami  dzikie ptaki wodne są rezerwuarem wszystkich znanych podtypów wirusa grypy A;
wykorzystywanie w chlewniach wody, w której mogły pływać dzikie ptaki, szczególnie kaczki.

Grypa od wieków powodowała epidemie i pandemie, które powodowały masowe zgony, budziły lęk i powodowały następstwa społeczne i ekonomiczne.

Epidemia to zwiększona zachorowalność na chorobę zakaźną w jednym czasie i na określonym obszarze.

Pandemia to epidemia tej samej choroby zakaźnej, która występuje w tym samym czasie na różnych kontynentach i w różnych krajach.

Termin grypa  influenza, wprowadzony został w 1504 roku podczas epidemii we Włoszech, co miało oznaczać chorobę zależną od wpływu gwiazd. Potem uznano, że pojawia się od zimna i została nazwana influence in freddo (choroba w następstwie oziębienia). Ponownie terminu grypa (influenza) użyto w czasie epidemii 17421743 w Anglii.
Najstarsze zachowane informacje o epidemii grypy, których autorem jest Hipokrates i Liwiusz, pochodzą z 412 roku p.n.e.

Epidemia z 1510 roku, która zaczęła się w Afryce, a następnie przeniosła się do Europy, była nazywana chorobą atakującą. Zachorowania były tak masowe, że nie ominęły żadnej rodziny, szczególnie podatne były osoby drobne i szczupłe.

Kolejna pandemia wystąpiła w latach 15701693.
Odtąd do roku 1900 wystąpiło w czasie około 200 lat 16 dużych epidemii:

17291730  grypa występowała masowo w Europie, powodując dużą śmiertelność, według źródeł nie chorowała znikoma mniejszość tylko około 1% populacji; 17321733  pandemia, która ogarnęła cały świat, nawet Rosję i Stany Zjednoczone, szczególnie duża śmiertelność występowała w Anglii  przede wszystkim w Londynie; 17421743  zachorowania przede wszystkim w Europie, najwięcej w Rzymie i Londynie 17611762  pandemia, która zaczęła się od północnej Anglii i zachodnich Indii, największa śmiertelność we Wrocławiu (luty 1762);
1767  epidemia objęła całą Amerykę Północną i Europę, ale bez Wysp Brytyjskich;
17751776  pandemia, której zasięg obejmował całą Europę oraz Bliski i Daleki Wschód;
17811782  pandemia, która zaczęła się w Chinach i rozprzestrzeniła się w całej Europie, Indiach i Ameryce Północnej, w tym czasie Rzymie 2/3 populacji chorowało na grypę, a w Monachium Va populacji; 17881789  zachorowania na grypę zaczęły się w Ameryce Północnej, następnie w Europie;
18001802  pandemia o wielkim zasięgu  Europa, Rosja, Chiny i Brazylia, ale śmiertelność była niewielka; 18301833  światowa pandemia grypy, która rozpoczęła się w Chinach; 18361837  epidemia grypy objęła Europę oraz część Afryki i Australii, największa śmiertelność w Anglii, przede wszystkim w Londynie;
18471848  pandemia grypy o dużym zasięgu  Europa, Ameryka Północna, zachodnie Indie, Brazylia, Rosja  znaczna śmiertelność, przede wszystkim w Paryżu (25%50% populacji zainfekowanych grypą) i w Londynie, gdzie stwierdzono 250 000 zgonów; 18501851  epidemia grypy w Ameryce Północnej i Południowej, wschodnich Indiach, Australii i Niemczech  prawdopodobnie nawrót pandemii z 1847 r.; 18571858  jedna z największych pandemii, która zaczęła się w Panamie, a następnie objęła swym zasięgiem Europę oraz Amerykę Północną i Południową, bardzo duża umieralność w Rzymie; 18731875  epidemia zaczęła się w Ameryce Północnej, skąd przeniosła się do Europy, ale ominęła Anglię; 18891890  pandemia grypy nazywana „azjatycką’1”, „ostrą” zaczęła się w Rosji, skąd przeniosła się na cały świat  łącznie z Ameryką Północną, Ameryką Południową i Australią, występowało bardzo dużo zachorowań z wysoką śmiertelnością; 19181919  duża pandemia tzw. „hiszpanka „, której następstwem był zgon około 20 milionów ludzi, najwięcej do czasów współczesnych, spowodowana wirusem A(H1N1). Przebiegała falami  pierwsza była na wiosnę 1918 roku  z umiarkowaną liczbą zachorowań i niewielką śmiertelnością, głównie wśród osób starszych, druga fala
jesień 1918 roku  powodowała miliony zgonów na całym świecie, również wśród ludzi młodych  około połowa zgonów wystąpiła w przedziale wieku 2040 lat, w USA zmarło 500 000 osób, w Anglii około 200 000 osób, we Włoszech  500 000 osób, w Rosji 450 000 osób, natomiast w Indiach
około 5 000 000 ludzi. Na Alasce w miejscowości Nome na 300 mieszkających tam Eskimosów zmarło 176. Na Fidżi i Thaiti zgonów było tak dużo, że nie grzebano zmarłych, tylko palono zwłoki na wielkich stosach;
1957  pandemia „grypy azjatyckiej”, która zaczęła się w Chinach, spowodowana nowym podtypem wirusa A(H2N2), następnie objęła obszar Azji PołudniowoWschodniej i Japonii, skąd przeniosła się do USA i Europy  liczba zachorowań była bardzo duża, ale śmiertelność umiarkowana, największa w grupie powyżej 65 roku życia; 19681971  pandemia grypy „Hong Kong”, która rozpoczęła się w Chinach południowowschodnich, powstał nowy podtyp wirusa A (H3N2). W Polsce najwięcej zachorowań wystąpiło w 1969 roku  zmarło wtedy 1316 osób, w USA chorowało około 3040% populacji we wszystkich grupach wieku, zmarło około 80 000 ludzi; 1977  pandemia, która zaczęła się w Związku Radzieckim, a następnie zaatakowała w innych krajach. Wraz z wirusem grypy A(H3N2), ponownie pojawił się wirus A(H1N1), o analogicznej strukturze antygenowej, jak wirus A(H1N1) z roku 1957; 1997  epidemia „ptasiej grypy”, która zaczęła się w Hongkongu  wyizolowano nowy podtyp wirusa A(H5N1), który poprzednio był patogenny tylko dla ptaków  masowe wybijanie drobiu oraz izolacja chorych zapobiegło dalszym zachorowaniom;
20032005  ponowny atak wirusa ptasiej grypy A(H5N1) w krajach azjatyckich, zachorowania występowały falami, najwięcej zakażeń grypą odnotowano od grudnia 2003 do marca 2994, od lipca 2004 do października 2004 i od grudnia 2004 do lipca 2005;

Doktor Charles Cockburn z WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) powiedział w 1973 roku: wirus grypy zachowuje się przypuszczalnie tak samo jak 500 lub 1000 lat temu, my zaś nie potrafimy lepiej powstrzymywać epidemii niż nasi przodkowie.

Człowiek nie potrafi zapanować nad mutacjami wirusa i nie zawsze może powstrzymać rozwój epidemii grypy. Ale mając większą wiedzę niż nasi przodkowie, możemy się przed grypą się bronić i coraz skuteczniej jej zapobiegać.

Wirus grypy zakaża komórki błony śluzowej nosa, krtani, tchawicy i oskrzeli czas replikacji wirusa wynosi od 4 do 6 godzin. Nabłonek migawkowy dróg oddechowych ulega zniszczeniu, złuszcza się i odsłania cienką warstwę komórek podstawowych. Powoduje to możliwość wtórnych zakażeń bakteryjnych  często występuje zapalenie oskrzeli i płuc.

Najczęściej czynnikiem etiologicznym wtórnych nadkażeń bakteryjnych są gronkowce, paciorkowce, pneumokoki i pałeczki Gram ujemne Klebsiella pneumoniae i Heamofllus influenzae.

Wirus grypy może przemieszczać się w organizmie z krwią i limfą do innych narządów  serce, układ nerwowy, wątroba, śledziona, nerki, węzły chłonne  powoduje to możliwe powikłania pogrypowe, które występują u 15% chorych, najczęściej w 1 i 2 tygodniu trwania choroby.

Grypa złośliwa (malignant influenza)  powodująca rozległe zmiany martwicze w układzie oddechowym i objawy krwotoczne, może kończyć się zgonem w pierwszych dniach choroby.

Najbardziej groźne są zakażenia spowodowane gronkowcami i pałeczkami Gram ujemnymi  ryzyko powstawania mnogich ropni, a nawet wstrząs toksyczny (powodowany przez gronkowca  Staphylococcus aureus).
Fazy rozwoju grypy:

• wirus atakuje komórki nabłonka dróg oddechowych;
hemaglutynina osłonki wirusa wiąże się z węglowodanami w glikoproteinach zakażonych komórek;
wirus wnika do komórek gospodarza w wyniku procesu endocytozy;
otoczka wirusa łączy się z błoną komórkową zakażonych komórek;
RNA wirusa wnika do jądra komórkowego i w wyniku replikacji powstają kopie wirusa;
kopie wirusa jako molekuły mRNA są transformowane w nowe cząsteczki wirusa
grypy;
•    nowe wirusy grypy po zakończonym procesie replikacji są uwalniane z zakażonej komórki mogą rozprzestrzeniać się, co powoduje progresję choroby.

Cechy charakterystyczne grypy:
charakter epidemiczny;
duża zakaźność;
ciągła zdolność wirusa do mutacji;
powikłania pogrypowe;
konieczność stosowania działań profilaktycznych.

Choroba jest przenoszona głównie drogą kropelkową, przez wdychanie z powietrzem zakażonej wirusem wydzieliny z dróg oddechowych  stwierdza się obecność wirusa w śluzie z nosa i dróg oddechowych, około tydzień przed wystąpieniem objawów choroby i do tygodnia po ustąpieniu objawów w grypie A i do 2 tygodni w grypie B.

Grypa może być przenoszona również przez kontakty pośrednie  stąd ogromne znaczenie częstego mycia rąk w profilaktyce tej choroby.

Obraz kliniczny grypy:

•    okres wylęgania wynosi 17 dni, średnio 23 dni;
•wysoka gorączka od 38 do 41 stopni Celsjusza z dreszczami  szczyt gorączki około dobę po wystąpieniu pierwszych objawów;
silne bóle mięśni, stawów i głowy;
znacznego stopnia osłabienie (astenia)  może się utrzymywać do kilku tygodni po wyleczeniu;
suchy napadowy kaszel, może być obecne krwioplucie (objawy krwotoczne);
zapalenie spojówek;
kichanie i katar, możliwe krwawienia z nosa (objawy krwotoczne);
brak apetytu.

Powikłania pogrypowe:
pogorszenie przebiegu chorób przewlekłych  niewydolność oddechowa i stan astmatyczny, niewydolność krążenia i wstrząs kardiogenny, niewydolność nerek, dekompensacja cukrzycy;
drgawki gorączkowe;
wtórne nadkażenia bakteryjne nosa, ucha, zatok, oskrzeli, płuc  wywołane głównie przez Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae;
zapalenie opon mózgowordzeniowych;
zapalenie mózgu;
poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego;
zapalenie mięśni i mioglobinuria;
niewydolność nerek w przebiegu mioglobinurii;
zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia;
u kobiet ciężarnych  zwiększone ryzyko poronienia;
grypa złośliwa  ciężkie zapalenie płuc, krwotoczne zapalenie oskrzeli;
wstrząs toksyczny  wywołany przez Staphylococcus aureus.
Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy:
osoby powyżej 65 roku życia;
dzieci i młodzież;

kobiety ciężarne;
chorzy z przewlekłymi chorobami układu krążenia, oddechowego, nerek, cukrzycą;
osoby z obniżoną odpornością organizmu (immunosupresja, leczenie sterydami, zakażenia wirusem HIV).

Rozpoznanie grypy  łatwe w okresie epidemii, trudniejsze w okresie międzyepidemicznym.
Objawy grypopodobne wywołuje ponad 100 wirusów.

Podobne objawy może powodować zakażenie wirusami:
parainfluenza typ 1, 2, 3, 4;
wirusem RSV (respiratory syncytial virus);
adenowirusami;
enterowirusami;
koronawirusami;
wirusami Coxackie.

Diagnostyka grypy

Materiał biologiczny  popłuczyny z gardła, wymazy z gardła lub plwocinę należy pobrać jak najwcześniej i poddać badaniom wirusologicznym  po 48 do 72 godzin możemy potwierdzić obecność wirusa. Izolacja szczepu wirusa trwa około 2 tygodni.

Szybkie metody wykrycia antygenów wirusowych  test PCR, test ELISA oraz testy immunofluorescencyjne  wynik otrzymujemy po kilku godzinach.

Aktualna sytuacja epidemiologiczna na świecie wymaga stosowania działań profilaktycznych.
WHO ogłosiła szósty najwyższy stopień zagrożenia grypą w skali sześciostopniowej
oznacza to globalną pandemię.
Profilaktyka grypy  zalecenia praktyczne:
utrzymywanie wysokiej odporności organizmu  dobre odżywianie, w tym systematyczne uzupełnianie niedoborów diety, kontrola stresu, regularny sen, ruch na świeżym powietrzu;
przestrzeganie zasad higieny osobistej:

regularne mycie rąk (mydło w płynie z dozownikiem, ręcznik jednorazowy, środki dezynfekujące);
zasłanianie się przy kichaniu i kaszlu (chusteczka lub kichanie w zgięcie łokcia);
chusteczki higieniczne jednorazowe po użyciu wyrzucać do worka foliowego;
utrzymywać w czystości często używane przedmioty (klamki, telefony, klawiatura komputera);

unikanie przebywania w dużych skupiskach ludzkich  centra handlowe, kina, dworce, środki transportu publicznego;
ograniczanie lub unikanie bezpośrednich kontaktów międzyludzkich  podawanie ręki, całowanie się przy powitaniu, wspólne jedzenie, picie lub palenie papierosa;
szczepienia ochronne  w przypadku grypy sezonowej w grupach podwyższonego ryzyka, po wykluczeniu przeciwwskazań  maksymalnie 70% szans na ochronę przed grypą, przeciwciała wytworzone po szczepieniu nie rozpoznają zmutowanych form wirusa grypy;
izolacja chorych i szybki kontakt z lekarzem po wystąpieniu objawów grypopodobnych.

W codziennej profilaktyce możemy również wykorzystać działanie immunostymulujące spiruliny, pszczelego mleczka oraz wielu znanych od wieków roślin, takich jak: czosnek, jeżówka purpurowa (echinacea) czy vilcacora  koci pazur.
Pamiętajmy, że 70% odporności naszego organizmu znajduje się w jelitach  zachowanie równowagi biologicznej w środowisku jelit ułatwi systematyczne przyjmowanie probiotyków, które zawierają żywe mikroorganizmy korzystne dla naszego zdrowia. Wyjątkowe znaczenie dla działania układu odpornościowego mają pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus acidophilus), które pełnią wiele istotnych funkcji biologicznych w organizmie człowieka.
Należy pamiętać o tym, że na grypę może zachorować każdy, nawet wielokrotnie podczas swojego życia. Pomimo ogromnego postępu, jaki dokonał się w medycynie, grypa nadal jest chorobą groźną, może wywołać niebezpieczne powikłania, a nawet doprowadzić do zgonu. Dlatego bardzo ważne jest zgłoszenie się do lekarza przy podejrzeniu grypy, poddanie się badaniom diagnostycznym i leczeniu, które zleci lekarz. Konieczna jest izolacja chorych na grypę, leżenie w łóżku podczas choroby oraz przestrzeganie okresu rekonwalescencji, nie tylko z powodu znacznego osłabienia organizmu po grypie, ale również dlatego, że zakaźność chorego trwa 12 tygodni po ustąpieniu objawów choroby.
Prawidłowo działający układ immunologiczny jest w stanie wykryć i zniszczyć wirusa grypy w pierwszej fazie infekcji, kiedy znajduje się on w nabłonku układu oddechowego. Warto dbać o swój system odpornościowy na co dzień i wykorzystywać jego ogromny potencjał biologiczny. Ma to szczególnie znaczenie teraz w okresie kolejnej pandemii grypy, z którą musimy się zmierzyć.